महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांसाठी हा काळ पुन्हा एकदा चिंतेचा ठरू शकतो. भारतीय हवामान विभागाने (IMD) नुकताच दिवाळीच्या काळात राज्यात पाऊस पडण्याची शक्यता वर्तवली आहे. विशेषतः १ नोव्हेंबरपर्यंत राज्यातील १३ जिल्ह्यांमध्ये पावसाची शक्यता असल्याचा इशारा देण्यात आला आहे. या निमित्ताने शेतकरी बांधवांसमोर नवे आव्हान उभे राहिले आहे.
सध्या राज्यातील हवामान अत्यंत विचित्र स्वरूपाचे आहे. सकाळच्या वेळी गारवा जाणवत असून दुपारच्या वेळी मात्र कडक उन्हाचा तडाखा बसत आहे. सायंकाळी पुन्हा अनेक भागांत ढगाळ वातावरण पाहायला मिळत आहे. या बदलत्या हवामानामुळे शेतकऱ्यांची चिंता वाढली आहे. विशेषतः रब्बी हंगामाच्या पेरणीच्या काळात हा पाऊस शेतकऱ्यांसाठी डोकेदुखी ठरू शकतो.
हवामान विभागाने दिलेल्या माहितीनुसार, तीन प्रमुख विभागांतील जिल्ह्यांना पावसाचा इशारा देण्यात आला आहे:
कोकण विभाग:
- रायगड
- रत्नागिरी
- सिंधुदुर्ग
मध्य महाराष्ट्र:
- पुणे
- सातारा
- सांगली
- सोलापूर
- कोल्हापूर
- अहिल्यानगर
मराठवाडा:
- लातूर
- धाराशिव
- बीड
- नांदेड
या सर्व जिल्ह्यांना येलो अलर्ट जारी करण्यात आला असून, शेतकऱ्यांनी सतर्क राहण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
मागील काळातील नुकसान
यंदाच्या वर्षी मान्सूननंतरच्या काळात बंगालच्या उपसागरात निर्माण झालेल्या चक्रीवादळामुळे राज्यात अनेक ठिकाणी अवकाळी पाऊस झाला. या पावसामुळे शेतकऱ्यांच्या पिकांचे मोठ्या प्रमाणावर नुकसान झाले. आता पुन्हा एकदा पावसाचा इशारा दिला जात असल्याने शेतकऱ्यांची चिंता वाढली आहे.
रब्बी हंगामावरील परिणाम
सध्या राज्यात रब्बी हंगामातील पिकांच्या पेरणीला वेग आला आहे. अनेक भागांत गहू, हरभरा आणि मका यांसारख्या पिकांची पेरणी पूर्ण झाली आहे. मात्र काही ठिकाणी अजूनही पेरणी बाकी आहे. अशा परिस्थितीत दिवाळीच्या काळात पाऊस झाल्यास:
संभाव्य धोके:
- पेरणी न झालेल्या क्षेत्रात पेरणी विलंबित होऊ शकते
- नुकतीच पेरणी केलेल्या पिकांना धोका
- मातीची धूप होण्याची शक्यता
- रोगराईचा प्रादुर्भाव वाढू शकतो
संभाव्य फायदे:
- कोरडवाहू क्षेत्रातील पिकांना लाभ
- भूजल पातळीत वाढ
- पुढील हंगामासाठी जमिनीत ओलावा
शेतकऱ्यांसाठी सूचना आणि उपाययोजना
हवामान विभागाच्या इशाऱ्यानंतर
कृषी विभागाने शेतकऱ्यांसाठी काही महत्त्वाच्या सूचना जारी केल्या आहेत:
- काढणीस तयार असलेल्या पिकांची त्वरित काढणी करावी
- काढलेल्या पिकांची सुरक्षित ठिकाणी साठवणूक करावी
- शेतातील पाण्याचा निचरा होईल याची काळजी घ्यावी
- पेरणीचे नियोजन हवामान अंदाजानुसार करावे
- रासायनिक फवारणी टाळावी
- पिकांवर रोग व किडींचा प्रादुर्भाव टाळण्यासाठी योग्य ती काळजी घ्यावी
तज्ज्ञांचे मत
कृषी क्षेत्रातील तज्ज्ञांच्या मते, या पावसाचा परिणाम दुतर्फी असू शकतो. जरी कोरडवाहू भागातील शेतकऱ्यांना याचा फायदा होऊ शकतो, तरीही ज्या भागात पेरणी पूर्ण झाली आहे किंवा पिके काढणीस तयार आहेत, तेथील शेतकऱ्यांनी विशेष खबरदारी घेणे आवश्यक आहे.
शासनाची भूमिका
राज्य सरकारने संबंधित जिल्ह्यांतील यंत्रणांना सतर्क राहण्याच्या सूचना दिल्या आहेत. कृषी विभाग, महसूल विभाग आणि आपत्ती व्यवस्थापन विभागाला सज्ज राहण्यास सांगण्यात आले आहे. तसेच, शेतकऱ्यांना वेळोवेळी हवामानाची माहिती मिळावी यासाठी विशेष यंत्रणा कार्यान्वित करण्यात आली आहे.
